دیابت و روزه داری

بر اساس قوانین شرع ، اکثر بیماران مبتلا به دیابت از روزه داری معاف هستند اما بعضی از آنها این معافیت را نمی پذیرند و علاقمند به روزه داری در ماه مبارک رمضان هستند.سلامت جسمی که از پیامدهای روزه داری است در صورتی به دست می آید که فرد روزه دار، شرایط جسمانی لازم را داشته باشد و اصول صحیح روزه داری را رعایت کند. 

افراد مبتلا به دیابت معمولا بدون راهنما یی های پزشکی لازم ، اقدام به روزه داری می کنند که این امر می تواند موجب بروز عوارض نگران کننده در آنها شود.

 عدم توجه به راهنمایی های پزشکی در حین روزه داری ممکن است فرد مبتلا به دیابت را در معرض افت قند خون ، افزایش قند خون ، از دست دادن آب بدن ، کمای دیابتی ، کتواسیدوز و افزایش لخته خون قرار دهد.

 بنابراین در صورت تمایل به روزه داری ، بهتر است افراد مبتلا به دیابت قبل از شروع ماه رمضان آموزش های لازم در زمینه روزه داری و خطرات مرتبط با آن را از تیم پزشکی خود دریافت کنند.

افراد آموزش دیده به خوبی قادرند تشخیص دهند که می توانند روزه بگیرند یا خیر. چون می دانند که به کدام گروه از افراد مبتلا به دیابت تعلق دارند و در مورد شرایط روزه داری در هر گروه حتما با پزشک خود مشورت می کنند.

افراد مبتلا به دیابت که نباید روزه بگیرند :

  • تمام افراد مبتلا به دیابت نوع 1                                                   

  • افراد مبتلا به دیابت نوع 2 که انسولین تزریق می کنند

  • افراد مبتلا به دیابت نوع 1 و 2 که قند خون آنها کنترل نشده است (نتیجه آزمایش HbA1c  بالاتر از 5/7 % است) 

  • افرادی که علاوه بر دیابت دچار بیماری یا عارضه جدی دیگر هستند مانند فشار خون کنترل نشده ، مشکلات قلبی ،بیماری حاد تب دار، نارسایی کلیه و دیالیز، مسمومیت غذایی و ...

  • افراد مبتلا به دیابت که عفونت داخلی دارند مانند عفونت ادراری

  • خانم های مبتلا به دیابت بارداری در هر سن حاملگی

  • خانم های مبتلا به دیابت که باردار شده اند

  • افراد مبتلا به دیابت با سابقه کمای دیابتی

  • افرادی که طی 3 ماهه گذشته به دلیل افت قند خون یا افزایش قند خون در بیمارستان بستری بوده اند یا در اثر افت قند خون کاهش هوشیاری داشته اند

  • افراد سالمند مبتلا به دیابت که اختلال حواس یا عدم تمرکز دارند

  • افراد مبتلا به دیابت که به برنامه دارویی و توصیه های مربوط به تغذیه و فعالیت بدنی روزانه خود ، عمل نمی کنند

  • افرد مبتلا به دیابت که نمی توانند یا تمایل ندارند قند خون خود را چند بار در روز اندازه بگیرند

  • افرادی که دچار عوارض مزمن دیابت شده اند مانند عوارض قلبی ، عوارض کلیوی و عوارض چشمی ( خونریزی ته چشم )

افرادی که می توانند روزه بگیرند:

بر اساس آزمایش ها و معاینات پیش از ماه رمضان ، افرادی می تواند روزه بگیرند که :

  • قند خون آنها با برنامه غذایی و ورزش کنترل شده باشد ( نتیجه آزمایش HbA1c  کمتر از 5/7 % باشد )

  • قند خون آنها با درمان تک دارویی کنترل شده باشد

  • دچار عوارض دیابت نشده باشند

این افراد زیر نظر پزشک معالج خود و با تنظیم برنامه غذایی و دارویی  و رعایت دقیق این برنامه ها در ماه رمضان می توانند روزه بگیرند.

در کدام گروه قرار می گیرید:

افراد مبتلا به دیابت به 3 گروه تقسیم می شوند:

1 ) افراد تحت درمان با انسولین

این افراد به دنبال تزریق انسولین به دلیل احتمال زیاد افت قند خون در ساعات اوج اثر انسولین باید علاوه بر وعده های اصلی ، از چند میان وعده هم در طول روز استفاده نمایند.

بنابراین روزه داری برای این گروه ممنوع است و نباید روزه بگیرند.

2 ) افراد تحت درمان با داروهای خوراکی

این افراد لازم است با پزشک معالج خود مشورت کنند .  

 به طور کلی برای افرادی که توانسته اند قند خون خود را به طور دائمی در حد طبیعی حفظ و کنترل کنند با رعایت شرایطی از نظر پزشکی روزه داری بلامانع است.

3) افرادی که بدون دارو قند خون خود را کنترل می کنند:

این افراد با مشورت با پزشک معالج خود می توانند روزه بگیرند.

 

لازم است قبل از شروع ماه رمضان برای دستیابی به روزه داری ایمن ، اقدامات زیر را انجام دهید :

  • مشورت با پزشک معالج جهت معاینه و تعیین برنامه دارویی در ماه رمضان

بهتر است 2 الی 4 ماه قبل از ماه رمضان در مورد روزه داری با پزشک خود مشورت کنید تا در این مدت آزمایش ها و معاینات لازم برای ارزیابی سلامت شما انجام شود و زمان مصرف دارو ، مقدار و تعداد داروهای مصرفی برایتان تعیین گردد زیرا در اکثر افراد برنامه دارویی در ماه رمضان از نظر مقدار و تعداد و حتی گاهی اوقات نوع دارو تغییر می کند که این تغییرات برای هر بیمار ، مختص به اوست و به شرایط شخصی و وضعیت پزشکی بیمار بستگی دارد.

  • لازم است مدتی قبل از شروع ماه رمضان ، به طور آزمایشی روزه داری را آغاز کنید و در طول روز چندین بار قند خون خود را اندازه گیری کنید . در صورتی که میزان قند خون در محدوده ی مطلوب باشد و دچار عوارض دیابت هم نباشید می توانید روزه بگیرید.

  • تنظیم قند خون

بهتر است 3 ماه قبل از شروع ماه رمضان نتیجه آزمایش HbA1C  کمتر از 5/7 % باشد.

  • تنظیم برنامه غذایی توسط کارشناس تغذیه

  • انجام فعالیت بدنی مناسب

  • تهیه دستگاه اندازه گیری قند خون و یادگیری کار با دستگاه

اولین فدم برای روزه داری ایمن در فرد مبتلا به دیابت این است که تجهیزات لازم برای اندازه گیری قند خون را فراهم کند. بنابراین اگر قصد روزه داری دارید حتما دستگاه کنترل قند خون را در منزل تهیه کنید و در طول روز چندین بار قند خون خود را اندازه بگیرید.

بدون پایش مداوم قند خون ، نمی توان از ایمن بودن روزه داری اطمینان حاصل کرد.

  • شناسایی و آموزش علایم خطر مانند افت قند خون ، افزایش قند خون و سایر عوارض احتمالی

  1. علایم افت قند خون

ضعف و گرسنگی شدید ، لرزش بدن ، رنگ پریدگی ، عرق سرد ، تپش قلب ، حالت تهوع ، سرگیجه و سر درد ، تاری دید ، بی حالی و خواب آلودگی ، عدم تعادل و سقوط ، عدم تمرکز فکری ، پرخاشگری و نهایتا بیهوشی و کما.

  1. علایم قند خون بالا

ضعف و گرسنگی، تشنگی، پرادراری، کاهش آب بدن، خشکی دهان، وجود کتون و گلوکز در ادرار، تاری دید، خستگی و گرفتگی عضلات، کاهش وزن و عفونتهای مکرر.

  1. علایم کتواسیدوز دیابتی

احساس خستگی و تشنگی، پوست خشک و برافروخته ،حالت تهوع ، استفراغ ، درد شکم ، تنفس غیر طبیعی ( سریع و عمیق )، استشمام بوی استون از دهان ، احساس گیجی ، کاهش سطح هوشیاری و در موارد شدید بیهوشی کامل و کما .

اصول تغذیه صحیح در روزه داری

  • طی روزه داری ، مقدار انرژی مورد نیاز روزانه  مشابه ماههای قبل می باشد

  • هنگام افطار،  قبل از خوردن هر غذایی ابتدا قرص خود را میل کنید و پس از گذشت مدتی غذا خوردن را شروع کنید

  • وعده های غذایی فرد روزه دار در ماه رمضان عبارت است از:

  1. وعده افطار ( مشابه وعده صبحانه در روزهای معمول )

  2. وعده  شام  ( مشابه وعده   ناهار  در روزهای معمول )

  3. وعده قبل از خواب ( مشابه وعده عصرانه در روزهای معمول )

  4. وعده سحر ( مشابه وعده شام در روزهای معمول )

  • مقدار غذای افطار را به 2 تا 3  وعده تقسیم کنید ( وعده افطار، شام و وعده قبل از خواب ) و هنگام افطار از خوردن همه مواد غذایی در یک زمان خودداری کنید زیرا پرخوری موجب بالا رفتن قند خون و اضافه وزن می شود

  • کربوهیدرات ساده ( قندهای زود جذب ) برای وعده افطار و کربوهیدرات های پیچیده ( دیر جذب ) برای وعده سحر انتخاب مناسب تری هستند

  • شام را 1 تا 2 ساعت بعد افطار میل کنید

  • مصرف مایعات و آب کافی( حداقل 8 لیوان ) در فاصله افطار تا سحر ، برای پیشگیری از بروز کم آبی بدن توصیه می شود

  • نیم ساعت قبل از خوردن وعده سحر ، 1 تا 2 لیوان آب بنوشید

  • مصرف نوشیدنی زیاد به خصوص مایعات خنک همراه غذا با رقیق کردن اسید معده و آنزیم های دستگاه گوارش موجب اختلال در عمل هضم و جذب شده و درد شکم و نفخ را در پی خواهد داشت

  • در برنامه غذایی روزانه در ماه رمضان هم باید از همه گروههای اصلی غذایی ( نان و غلات ، میوه و سبزی ، شیر و گوشت و جانشین های آن ) استفاده کنید

  • مصرف غذاهای پر ادویه و نوشیدنی های حاوی کافئین مانند چای و قهوه  را محدود کنید

نکته

  • اگر به هر دلیل وعده سحری را میل نکرده اید ، آن روز را روزه نگیرید

  • عدم مصرف مایعات در طول روز باعث غلیظ تر شدن خون و در نتیجه بالا رفتن قند خون وعوارض دیگر می شود. بنابراین داروهای مربوط به دیابت را مصرف کنید و در صورتی که مصرف آنها را فراموش کرده اید آن روز را روزه نگیرید

افطار در شرایط خاص

مواقعی که باید روزه خود را افطار کنید عبارت است از :

  • افت قند خون

افت قند خون یکی از عوارض خطرناک روزه داری است و فرد مبتلا به دیابت باید از علایم آن آگاه باشد و در صورت ابتلا باید روزه خود را افطار نماید.

 در صورت شک به علایم باید قند خون خود را اندازه بگیرید ، اگر قند خون شما کمتر از mg/dl 70 باشد فورا اقدام به درمان کنید و در صورتی که به دستگاه گلوکومتر دسترسی ندارید با بروز علایم روزه خود را افطار کنید .

  • در مواقعی که قند خون در اوایل روز ( صبح ) کمتر از  mg/dl 70 باشد

  • در مواقعی که در هر زمان از روز قند خون شما کمتر از  mg/dl 60 باشد.

  • در مواقعی که احساس بی حالی شدید می کنید.

  • در مواقعی که قند خون شما بیشتر از 300 mg/dl باشد.

  • در مواقعی که بیمار هستید.

فعالیت فیزیکی

فعالیت جسمی باید در حد معمول باشد و استراحت زیاد ، به نفع شما نیست

در ماه رمضان به نکات زیر توجه کنید :

  • اموری را که به فعالیت شدید نیاز دارد بعد از ظهرها انجام ندهید تا از افت قند خون پیشگیری کنید

  • ورزش سبک به مدت 10 تا 15 دقیقه هنگام صبح برایتان مناسب است اما ورزش در بعد از ظهر  و هنگام افطار می تواند برایتان مشکل ساز شود

  • می توانید شبها زمانی را به ورزش اختصاص دهید

مواقعی که در طی روزه داری باید قند خون خود را اندازه بگیرید:

تعداد دفعات اندازه گیری قند خون در طی روزه داری به وضعیت فرد مبتلا به دیابت ، بستگی دارد.

به طور معمول زمان اندازه گیری قند خون در ماه رمضان عبارت است از :

  • قبل از سحر ( بهتر است حداکثر mg/dl 120 باشد )

  • 2 ساعت بعد از وعده سحر ( بهتر است حداکثر mg/dl 160 باشد )

  • بین ساعت 1 تا 3 بعدازظهر( حداقل mg/dl 70 باشد )

  • قبل از افطار (بهتر است حداکثر mg/dl 120 باشد )

  • 2 ساعت بعد از افطار ( بهتر است حداکثر mg/dl 160 باشد )

  • هر زمان که دچار بروز مشکلی در قند خون شدید

     پس از ماه رمضان ، برای انجام آزمایش ها و ارزیابی سلامتی و نیز تنظیم مجدد برنامه دارویی باید به پزشک مراجعه نمایید.

 

 

 

در پایان به خاطر داشته باشید که تنها با اجرای 4 عامل مهم کنترل قند خون در ماه رمضان می توانید روزه داری ایمن و بی خطری داشته باشید . این 4 عامل عبارت است از :

  • رعایت برنامه دارویی تجویز شده توسط پزشک

  • رعایت برنامه غذایی مناسب

  • انجام فعالیت بدنی مناسب

  • پایش مداوم قند خون

  • با آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما

  • انجمن دیابت جنان

    واحد تغذیه  (خرداد ماه 94 )

نظرات



معرفی کتاب
کتاب "حالا من چی بخورم" برای کمک به ساده سازی زندگی روزانه ی افراد دیابتی از طریق آموزش مهارت های تغذیه پایه و تغییرات رفتاری نوشته شده است.
این آموزش ها به شما کمک می کند تا در هر موقعیتی، از جمله سفر یا بیرون از منزل، هنگام غذا خوردن، تصمیم درست را اتخاذ و غذای مناسبی انتخاب کنید و لذت غذای دلخواهتان را بچشید...
شما عزیزان می توانید جهت تهیه کتاب به واحد روابط عمومی انجمن خیریه دیابت جنان واقع در خیابان دانش، روبروی کوچه شهید اناری مراجعه نمایید. چنانچه امکان مراجعه حضوری وجود ندارد با ما تماس بگیرید تا کتاب از طریق پست به آدرس شما ارسال گردد.

جنان چگونه به من کمک میکند؟

عضویت در جنان
درخواست بازدید از منزل

لینک مفید




شبکه های اجتماعی